Journaling ba dòng buổi sáng, và cách giữ cho bản thân viết tiếp
Không cần viết dài. Ba dòng mỗi sáng đủ để nhìn lại tuần. Mẫu câu gợi ý, chỗ để sổ, và cách xử lý những ngày không muốn mở ra.
Có người cầm cuốn sổ đẹp về để bàn, viết hai trang trong ngày đầu, rồi im lặng trong ba tháng. Lỗi không nằm ở người viết. Lỗi nằm ở kích cỡ. Hai trang mỗi sáng là quá lớn cho một thói quen mới. Ba dòng vừa đủ.
Ba dòng là ba câu hỏi
Mỗi buổi sáng, trong lúc ngồi với tách nước ấm hoặc cà phê đầu ngày, bạn mở cuốn sổ và trả lời ba câu, ngắn:
- Hôm nay mình thấy gì trong người? Mô tả một cảm giác thể chất, không phải cảm xúc. Ví dụ "vai căng", "ngực nhẹ", "cằm mỏi".
- Một thứ đang chờ mình? Một việc, không phải một danh sách. Ba mươi phút đầu dành cho việc này sẽ đỡ lo cả ngày.
- Một thứ nhỏ mình mong? Không phải mong một đời khác. Mong rằng buổi trưa có nắng, hay buổi họp hôm nay nhanh gọn.
Ba câu vậy thôi. Không có cột, không có bảng tính, không có "biết ơn ba điều". Mục tiêu không phải tạo ra văn bản. Mục tiêu là lấy một mẫu nhỏ tâm trạng và thân thể bạn, trước khi những mẫu khác chèn vào.
Vì sao không phải "viết tự do"
Nhiều hướng dẫn journaling bảo "viết bất cứ gì xuất hiện trong đầu, không dừng tay, trong năm phút". Với người đã quen viết thì tốt. Với người mới, cái "bất cứ gì" rất khó. Bộ não không thích tự do khi chưa biết đích. Ba câu cụ thể là cái neo. Bạn trả lời ba câu, xong. Những ngày có gì thêm, bạn viết thêm. Những ngày không có gì thêm, ba dòng vẫn tròn một buổi.
Chọn sổ và chỗ để
Sổ nào cũng được. Loại rẻ tiền có khi còn dễ viết tiếp vào tuần thứ hai, vì bạn không ngại dây mực. Bút nào viết được là bút tốt. Giấy mỏng, giấy dày, không quan trọng bằng chỗ để.
Để sổ ở nơi bạn chắc chắn ngồi vào buổi sáng. Cạnh bình nước, cạnh cốc cà phê, trên ghế ngồi thiền, gần chỗ cắm điện thoại nếu bạn cho điện thoại ngủ ngoài phòng. Chỗ để quyết định thói quen gần bằng ý chí.
Những ngày không muốn mở ra
Vài tuần vào, bạn sẽ gặp buổi sáng không muốn viết. Có vài cách xử lý. Không có cách nào là bắt mình viết đủ.
Cách thứ nhất, viết một dòng. "Hôm nay không muốn viết." Đó vẫn là một mục. Thói quen là biết đánh dấu, không phải biết sinh văn bản.
Cách thứ hai, vẽ. Nếu bạn vẽ được một vòng tròn, một mặt cười, một đường zic-zac, đó là thông tin. Có người giữ sổ bốn năm với 80% là nét vẽ, và họ vẫn biết tháng nào họ ổn.
Cách thứ ba, bỏ. Không viết một ngày không làm hỏng chuỗi. Chuỗi là một ảo giác, và ảo giác đó làm người ta bỏ hẳn sau khi lỡ. Thói quen dài hạn chịu được những ngày rỗng.
Ba dòng mỗi sáng không phải để nhìn lại hàng ngày. Nó để nhìn lại hàng tháng.
Xem lại hàng tháng
Cuối tháng, dành mười phút lật lại. Đọc dòng "thấy gì trong người" của bốn tuần. Những bộ phận nào xuất hiện nhiều? Vai, lưng, mắt, dạ dày? Lặp lại là một gợi ý. Nếu "vai căng" xuất hiện hai mươi ngày trong tháng, có lẽ bàn làm việc cần kê lại, hoặc bạn đang mang một việc nặng hơn mức bạn thừa nhận.
Đọc dòng "một thứ đang chờ". Những việc nào lặp lại nhiều ngày? Những việc nào không bao giờ đụng vào? Không phải để kết luận bạn lười. Thường là để nhận ra bạn đã sợ việc đó bao lâu, và có thể nhờ ai một tay.
Đọc dòng "một thứ nhỏ mình mong". Đây là dòng dễ cười với chính mình. Có người mong trời đừng mưa trong hai tuần liền, rồi trời mưa suốt. Có người mong một buổi tối rảnh một mình. Bạn sẽ biết điều gì đang thiếu trong lịch tháng này.
Journaling không thay thế tư vấn
Sổ sáng là một công cụ tự quan sát. Nó không chữa lo âu, trầm cảm, hay chấn thương tâm lý. Nếu bạn thấy dòng "trong người" lặp lại những mô tả như "ngực nặng", "khó thở", "hụt hơi" trong nhiều tuần, hoặc dòng "một thứ mong" bắt đầu nghiêng về "ước mình biến mất", đó là tín hiệu nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nhiều người cầm sổ của mình đến phòng khám để kể chuyện, và sổ nói nhiều hơn một buổi hẹn mười lăm phút.
Bài này không hướng dẫn tâm lý trị liệu. Về hình thức viết nhật ký trong chăm sóc sức khỏe tinh thần, có thể đọc mục giới thiệu trên Wikipedia tiếng Việt về nhật ký để biết tổng quát. Về sức khỏe tinh thần ở Việt Nam, thông tin cập nhật nằm trên trang Bộ Y tế.
Giữ cho đến tháng thứ hai
Người ta hay bỏ journaling sau tuần thứ ba, vì nó bắt đầu thấy nhàm. Sau tuần thứ ba là lúc bạn bắt đầu cần nó. Những gì bạn viết tuần một là "mình đang thử". Những gì bạn viết tuần năm là "mình đã bắt đầu thấy". Giữa hai tuần đó có một khoảng chán. Vượt qua khoảng đó bằng cách hạ kỳ vọng. Không cần viết đẹp. Không cần dài. Ba dòng, mỗi sáng, chừng nào bạn còn ngồi dậy.
Nếu bạn ghép sổ sáng với mười phút thiền, cố gắng đặt thứ tự: ngồi thiền trước, viết sau. Sổ sẽ ghi lại được một tâm trạng rõ hơn, thay vì một tâm trạng đang cuộn theo tin tức của đêm hôm trước.