Thói quen buổi sáng, chậm mà đều. Bản tin giáo dục chung, không thay thế bác sĩ. Về chúng tôi
Morning Folio Buổi sáng · sức khỏe tinh thần Đón ngày nhẹ nhàng
Thiền

Thiền 10 phút buổi sáng cho người mới: cách bắt đầu không ép buộc

Mười phút thiền buổi sáng cho người chưa từng ngồi. Tư thế, hơi thở, nên làm gì khi tâm trí lang thang, và khi nào không nên ngồi một mình.

Bạn mở mắt, thấy điện thoại trước khi thấy trần nhà, và một cuộn tin nhắn, email, thông báo kéo bạn vào một ngày chưa kịp bắt đầu. Mười phút thiền buổi sáng không giải quyết cái cuộn đó. Nhưng nó cho bạn một khoảng rất nhỏ, trước khi đầu óc bị kéo đi, để thấy chính mình đang ngồi ở đâu.

Bài này viết cho người chưa từng ngồi thiền, hay đã thử vài lần rồi bỏ. Không có khóa học, không mua gối, không cần app trả phí. Chỉ cần một chỗ ngồi yên và một cách đếm thời gian.

Thiền buổi sáng là gì, và không là gì

Thiền chánh niệm, theo cách Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nói về sức khỏe tinh thần, là một nhóm thực hành giúp bạn chú ý đến giây phút hiện tại một cách cởi mở. Nó không phải "trống rỗng đầu óc". Nó cũng không phải "tập trung đến mức không còn suy nghĩ". Những ý đó khiến người mới nản, vì đầu óc không bao giờ trống rỗng.

Cách hiểu dễ hơn: thiền là bài tập cho sự chú ý. Bạn chọn một điểm neo, thường là hơi thở. Đầu óc đi đâu đó. Bạn nhận ra. Bạn đưa nó về điểm neo. Thế là xong một lần tập. Trong mười phút, bạn làm việc đó rất nhiều lần.

Dựng chỗ ngồi trong ba phút

Buổi sáng, trước khi mở bất cứ ứng dụng nào, bạn làm hai việc:

  • Đặt một chỗ ngồi cố định. Có thể là mép giường, một chiếc ghế gần cửa sổ, một tấm đệm nhỏ ở góc phòng. Chỗ nào bạn thấy được nhiều lần trong ngày thì càng tốt, vì mắt bạn sẽ nhớ "đây là chỗ ngồi buổi sáng".
  • Đặt một đồng hồ hẹn giờ mười phút. Điện thoại cũng được, nhưng bật chế độ máy bay. Nếu bạn sợ không ngồi được mười phút, bắt đầu với năm.

Lưng không cần thẳng như thước. Đủ dựng để không ngủ gật là được. Vai xuống. Cằm hơi cúi. Tay đặt lên đùi, lòng bàn tay úp hay ngửa đều được. Mắt nhắm nhẹ hoặc mở nhưng nhìn xuống cách khoảng một mét.

Mười phút trôi qua như thế nào

Không có thứ gọi là "một buổi thiền đẹp". Có buổi dễ, có buổi khó. Cả hai đều là tập. Chia theo cảm giác, mười phút của người mới thường trông thế này:

Hai phút đầu, bạn ngồi xuống, điều chỉnh tư thế, hơi thở còn ngắn, đầu nghĩ về cà phê và cuộc họp 10 giờ. Bạn chưa làm gì cả. Không sao.

Ba đến năm phút sau, bạn chú ý đến một điểm trên hơi thở. Có người đếm từ 1 đến 10 theo nhịp thở ra, rồi quay lại 1. Có người chỉ cảm nhận không khí chạm vào cánh mũi. Chọn một cách và giữ nguyên trong buổi đó.

Phút thứ sáu, đầu óc chạy đi. Bạn nghĩ tới việc phải trả lời ai. Nhận ra. Không mắng mình. Quay về đếm 1.

Ba phút cuối, bạn tiếp tục cái vòng đó. Điểm quan trọng không nằm ở việc đầu óc có đi đâu không. Nó nằm ở số lần bạn nhận ra và quay về.

Thiền không phải "ngồi và không nghĩ gì". Nó là "nhận ra mình đang nghĩ, rồi quay về".

Những cái khó của tuần đầu

Người mới thường gặp ba thứ. Thứ nhất, cơn buồn ngủ sau khi ngồi được vài phút, nhất là khi vừa dậy. Thử mở mắt hé. Nếu vẫn buồn ngủ, có thể bạn đang thiếu ngủ chứ không phải thiếu thiền. Ngủ thêm một đêm cho đủ rồi quay lại.

Thứ hai, chân tê. Nếu bạn ngồi ghế, điều chỉnh để cả hai bàn chân chạm đất. Nếu ngồi bệt, kê thêm một chiếc gối dưới mông để đầu gối thấp hơn hông. Khi chân vẫn tê, duỗi ra, ngồi tiếp. Không phải buổi tập hỏng.

Thứ ba, cảm giác "mình đang làm sai". Cảm giác này xuất hiện vì mười phút trôi chậm hơn bạn tưởng khi không có màn hình. Không phải sai. Chỉ là chậm.

Khi không nên ngồi một mình

Thiền là bài tập lành cho hầu hết mọi người, nhưng không phải là liều thuốc. Nếu gần đây bạn đang trải qua một mất mát lớn, có ý nghĩ tự làm hại mình, hay đang điều trị rối loạn lo âu, rối loạn trầm cảm, rối loạn sau sang chấn (PTSD), có những buổi ngồi sẽ khiến các ký ức hoặc cảm xúc mạnh tràn ra ngoài kiểm soát. Trong giai đoạn đó, đừng ngồi một mình. Nói với bác sĩ tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần mà bạn đang theo khám. Nhiều người vẫn thiền được, nhưng dưới hướng dẫn chứ không tự học.

Thông tin chung về sức khỏe tinh thần ở Việt Nam có thể xem tại trang chủ đề Sức khỏe tinh thần của WHO Việt Nam. Số điện thoại hỗ trợ khủng hoảng có thể thay đổi theo địa phương, nên kiểm tra tại trang Bộ Y tế hoặc cơ sở y tế gần bạn nhất.

Giữ cho đến tuần thứ hai

Người mới hay thiền ba ngày liền, rồi bỏ một tuần, rồi tự giận. Cái bạn cần không phải nhiệt huyết, mà là một phiên bản đủ nhỏ để không hụt. Nếu mười phút mỗi ngày là khó, đổi thành ba phút, nhưng mỗi ngày đều ngồi. Ba phút đều hơn ba mươi phút cuối tuần.

Đặt một dấu rất nhỏ cho từng buổi tập. Một chấm tròn trên lịch giấy, hay một dòng ngắn trong sổ. Sau hai tuần, nhìn lại. Bạn sẽ thấy ba thứ: những ngày bạn ngồi, những ngày bạn không ngồi, và lý do. Lý do thú vị hơn con số. Nó cho bạn biết điều gì đang chen vào buổi sáng của bạn, và đó mới là bài học thật.

Nếu muốn đọc thêm về cách hạ lo âu bằng thở có kiểm soát trong năm phút trước giờ làm, bài thở hộp buổi sáng trong cùng mục có thể giúp. Còn nếu bạn đang trong giai đoạn mệt mà vẫn phải đi làm, xem thêm bài kỷ luật nhẹ nhàng để không đặt mục tiêu quá sức.